Boekrecensie | De Schaamte Voorbij door Anja Meulenbelt

Geschreven in 1976 en nog steeds relevant: De Schaamte Voorbij van Anja Meulenbelt. Een autobiografie over een meisje wat zich ontwikkelde tot een actieve feministe. Een boek wat op boekenlijsten van middelbare scholen zou moeten staan, maar ook een must-read is voor vrouwen die niet meer op de middelbare school zitten. Vrouwen die zich aan het ontwikkelen zijn tot feminist, vrouwen die feminist zijn en iedereen die op zoek is naar zichzelf.

Je leest dit stuk in ongeveer 4 minuten.

Het boek is vertaald in 10 talen, gelezen door duizenden vrouwen (en mannen) over de hele wereld. ‘De Schaamte Voorbij’ is niet zomaar een boek: het is een handbijbel voor iedereen die in strijd is met zichzelf, wat ze zouden moeten en wat ze eigenlijk zouden willen. Het boek gaat over feminisme, maar het is niet het feminisme wat centraal staat. Het gaat over de ontwikkeling van een vrouw die ‘anders’ dan anderen was. Anders leefde, anders dacht en anders liefhad. Deze persoonlijke geschiedenis is geschreven, omdat er geen andere boeken waren zoals deze.

anja-meulenbelt

Bron: Volkskrant

Over de schrijfster

Anja Meulenbelt, geboren in januari 1945. Op jonge leeftijd trouwde ze – omdat het zo hoorde – en kreeg ze haar eerste (en enige) kind. In haar huwelijk was ze niet gelukkig en vond de moed om van haar echtgenoot te scheiden. Als alleenstaande en gescheiden moeder was ze een doorn in het oog van de maatschappij. Feminisme heeft een grote invloed gehad op haar leven. Toch is Anja een rasechte activist. Waar ze zich altijd heeft ingezet voor vrouwen, zet ze zich vandaag de dag in voor vluchtelingen, asielzoekers en maakt ze zich druk om het opkomende antimoslimracisme, maar ook over de ‘nieuwe golf’ racisme met betrekking tot zwarte piet. Daarnaast maakt ze zich sinds 1994 sterk voor Palestijnen en heeft ze van 2003 tot 2011 voor de SP in de Eerste Kamer gezeten. Van onzekere huisvrouw naar feminist naar activist. Anja Meulenbelt heeft niet stilgezeten en is iemand waar ik bewondering voor heb.

Ten tijde van haar huwelijk was seks met haar echtgenoot ook niet gebaseerd op liefde of toestemming: het was gebaseerd op iets wat zij verplicht was te doen omdat ze zijn vrouw was

Omdat het moest

anja-meulenbelt-de-schaamte-voorbijAnja trouwde omdat ze zwanger was; niet uit liefde. Hierdoor kon ze ook niet genieten van het leven met haar echtgenoot. Hij verwachtte dingen van haar die zij hem niet kon en wilde geven. Het zat niet in haar. Het was haar plicht als echtgenote om haar man te gehoorzamen en te plezieren, waardoor liefde wegviel en plicht ervoor in de plaats kwam. Ten tijde van haar huwelijk was seks met haar echtgenoot ook niet gebaseerd op liefde of toestemming: het was gebaseerd op iets wat zij verplicht was te doen omdat ze zijn vrouw was. Sterk te vergelijken met verkrachting, omdat hij pas stopte als ze hem lichamelijk pijn deed. Ze wilde bij hem weg, dus ging ze bij hem weg. Tot grote teleurstelling van haar en zijn ouders. Ze was een vrouw en een moeder, ze hoorde getrouwd te zijn. Zij vond van niet en besloot voor zichzelf te kiezen. Dat was het begin dat ze zich losweekt van het idee hoe zij als vrouw zou moeten zijn. De weg naar (seksuele) vrijheid en feminisme begon, maar het is niet zonder vallen en opstaan gegaan.

Ontdekkingsreis

Seks, seks, seks. Dat was wat ik voornamelijk dacht tijdens het lezen van het boek. Seks met mannen, seks met vrouwen. Getrouwde mannen, getrouwde vrouwen. De ontdekkingsreis naar haar eigen seksualiteit begon op het moment dat ze haar huwelijk losliet. Een eindeloze reis met relaties, one night stands en losse flodders. Deze relaties konden haar niet de voldoening geven die ze zocht.

Naast haar seksuele escapades ontdekte Anja dat ze interesse had in politiek. Ze ontwikkelde zich daarin en sloot zich aan bij vrouwenbewegingen. Vrouwenbewegingen waar ze ook haar draai niet kon vinden, waar ze weer uitstapte en zich weer aansloot op andere bewegingen. Anja was activiste, maar het duurde lang voordat ze daar zelf achterkwam.

Het deed haar soms twijfelen of ze het niet anders moest doen. Net zoals andere vrouwen in die tijd. Maar zo’n vrouw was zij niet. Dat zat niet in haar.

Door haar seksuele relaties kwam ze erachter dat ze geen echtgenote van iemand kon zijn. Het ‘zorgen voor’ was niet voor haar weggelegd. Haar leven inrichten voor een man, was iets wat ze totaal niet meer zag zitten na haar huwelijk. Het was haar wereld en ze wilde doen en laten wat zij wilde. Zonder dat er iemand aan haar teugels zou trekken en haar zou vertellen hoe ze het eigenlijk zou moeten doen. De angst om haar vrijheid te verliezen zat haar hoog, daarom koos ze altijd partners waarmee ze wist dat het op niks uit zou lopen.

Haar ontdekkingsreis naar zichzelf, en over haar moederschap was ze ook onzeker. Anja kreeg haar zoon op jonge leeftijd. Ze had de drang om zich te ontwikkelen. Anja koos er dan ook voor om te luisteren naar haar gevoel. Om zichzelf te leren kennen, zou ze vaak voor zichzelf moeten kiezen. Hierdoor was haar zoon vaak op zichzelf aangewezen. Dit was een struikelblok voor haar. Het deed haar soms twijfelen of ze het niet anders moest doen. Net zoals andere vrouwen in die tijd. Maar die vrouw was zij niet, dat zat niet in haar.

Feministische klassieker

Het boek geeft aan een feministische klassieker te zijn. In verschillende landen uitgegeven, door duizenden vrouwen gelezen. Het boek is een feministische klassieker. Het is de persoonlijke reis van Anja. Haar leven, haar groei en haar ontwikkeling. Het is goed te zien dat het best wat bekende punten aanraakt voor vrouwen die er anno vandaag de dag nog steeds toe doen.

Ik word nog steeds gevraagd hoe ik nu terugkijk op dat boek. Ik heb het nooit meer herlezen.
Anja Meulenbelt over ‘De Schaamte Voorbij’

Het was duidelijk dat mijn verwachtingen van het boek verkeerd waren. Anja groeide uit tot een feminist; niks minder was waar. Ik had alleen liever gelezen dat het wat meer over het feminisme ging en de veranderingen die er zijn geweest toentertijd. Voor welke veranderingen was zij (mede)verantwoordelijk? Met wat minder seks, kut en neuken had ik ook kunnen leven, maar het was haar leven: haar ontwikkeling. De angst om voor liefde te kiezen was duidelijk uit het boek te lezen. Maar als je goed tussendoor alle (bi)seks kijkt, zie je dat het gaat om een vrouw die zichzelf helemaal kwijt is in angst en onzekerheid. De groei van deze vrouw is fascinerend en soms zelfs heel herkenbaar.

Ze heeft bij het uitkomen van het boek gezorgd voor een stortvloed aan reacties van vrouwen die zich herkenden in het verhaal, maar er niet voor uit durfden te komen. Anja haar veranderingen gebeurden ten tijden van het schrijven, maar de veranderingen die voelbaar waren, gebeurden na het uitkomen van het boek. Feministisch? Jazeker. Maar het feit dat Anja je eigenlijk vertelt dat je mag zijn wie je bent, zonder je daar schuldig over te hoeven voelen. Dat maakt dit boek tot een feministische klassieker.

Vertel ons wat jij er van vindt