Wat is feminisme? | Eerste Feministische Golf

13502898_860199907419921_2368229520793658308_o

In theorie is feminisme, wat van het Griekse woord femina komt wat ‘vrouw’ betekent, de overtuiging dat mannen en vrouwen gelijk moeten zijn, zowel op economisch, politiek en sociaal vlak. Dit is de kern van het feminisme. Echter maakt men nogal eens zijn eigen definitie van feministen, omdat de schoen dan beter past. In de kern zijn feministen vrouwen (of mannen) die in opstand komen tegen de ongelijke en onrechtvaardige genderverschillen in de maatschappij. In deze serie ‘Wat is Feminisme’ ga ik kijken naar het ontstaan, stromingen en substromingen. Vandaag begin ik bij het begin: eerste feministische golf.

Je leest dit stuk in ongeveer 7 minuten

Wanneer we het hebben over de negentiende eeuw, de periode waarin het feminisme vorm kreeg, hadden vrouwen geen keuzes, zeggenschap of rechten. Wanneer je een ongehuwde vrouw was, was je afhankelijk van je familie. Zorgen voor een eigen inkomen was absoluut niet aan de orde. Als je een gehuwde vrouw was, was je afhankelijk van de goedheid van je echtgenoot. Echter mocht je als vrouw zijnde nergens over beslissen. Wanneer je geen man was, zag men je als handelingsonbekwaam. Dat wil zeggen dat bij belangrijke beslissingen je werd behandeld als een kind. Je echtgenoot had alle zeggenschap over jouw bezittingen, jouw inkomen en jouw kinderen. En uiteraard was je als vrouw, gehuwd of ongehuwd, uitgesloten van politieke rechten.

Je had als (on)gehuwde vrouw al geen rechten, maar je had nog minder rechten als je een ongehuwde moeder was.

Als getrouwde vrouw in Nederland, was je gehoorzaamheid verschuldigd aan je echtgenoot. Op zijn beurt hoorde hij jou te beschermen. Want als handelingsonbekwame vrouw in een tijdperk zonder enige rechten is het onmogelijk om voor jezelf op te komen. Je man had gezonde seksuele driften, maar jij hoorde die niet te hebben. Had je die wel en pleegde je overspel? Dan was er geen vergiffenis: je was onzedelijk. Net als prostituees en ongehuwde moeders. De geboorte van de dubbele moraal in seksualiteit.

Werd je ongehuwd moeder? Geen haar aan je hoofd die er aan dacht om een onderzoek naar het vaderschap te doen. Dan was je gedoemd tot leven onder erbarmelijke omstandigheden, de wet verbood je namelijk om op onderzoek uit te gaan naar het vaderschap. Je had als (on)gehuwde vrouw al geen rechten, maar je had nog minder rechten als je een ongehuwde moeder was. Jij hoer.

Gelukkig kregen in 1901 de moedertjes zeggenschap over hun eigen kinderen, maar ze bleven vooralsnog handelingsonbekwaam. En dat zou ook nog wel even blijven bestaan.

Eerste feministische golf

Ondertussen werd het wel eens tijd om als vrouw in verzet te komen. Het vrouwenverzet gaat al lang terug, maar de eerste echte golf, die de contouren legde voor het huidige feminisme, dateert ongeveer uit halverwege de negentiende eeuw. Toen vonden we het tijd worden om toch eens goed actie te gaan voeren en analyses op onze ondergeschikte posities in de maatschappij los te laten.

Deze eerste feministische golf duurde niet zomaar eventjes, maar deze heeft wereldwijd van 1850 tot 1920 geduurd

Deze golf duidt de periode aan waarin het feminisme sterk naar voren kwam. Deze eerste feministische golf duurde niet zomaar eventjes, maar deze heeft wereldwijd van 1850 tot 1920 geduurd. In deze golf is het gelukt om emancipatie in het moederschap te krijgen. Moeders waren immers zeer belangrijk, daar zij aan de voet van de opvoeding en het onderwijs van het nageslacht stonden. Een discussiepuntje voor de tweede golf feministen; in de negentiende eeuw stond de bestemming ‘huwelijk’ en ‘moeder worden’ nog niet op de agenda voor feministen.

Scheidingstaken

Scheidingstaken waren gecreeërd door burgers. Wat mannen en vrouwen konden, werd gebaseerd op de zogenaamde ‘natuurlijke aanleg’ van deze twee. Mannen waren krachtig en intelligent, waardoor functioneren in de maatschappij en positie van gezinshoofd uitermate geschikt was voor hen. Vrouwen waren gevoelig, zwak, lief en geneigd tot koesteren en verzorgen. Deze natuurlijk eigenschappen betekende uiteraard twee eindstations: het moederschap en gehoorzaam zijn aan je echtgenoot.

Seneca-Falls-Verklaring

Het jaar 1848 wordt gezien als de begindatum van de feministische golf. In dit jaar werd namelijk door Lucretia Mott en Elisabeth Cady Stanton een parafrase van de Onafhankelijkheidsverklaring gepresenteerd in Seneca Falls. De boodschap: mannen en vrouwen zijn als gelijken geschapen en daardoor hadden ze gelijke rechten. Tell ‘em! 

We hold these truths to be self-evident: that all men and women are created equal; that they are endowed by their Creator with certain inalienable rights; that among these are life, liberty, and the pursuit of happiness; that to secure these rights governments are instituted, deriving their just powers from the consent of the governed. uit de Seneca-Falls verklaring (1848)

Vrouwen waren zich in 1800 al bewust van hun tweederangs positie, maar het bewustzijn werd alleen maar vergroot toen ze aan de slag gingen in liefdadigheidswerk. Dit werk ligt ook aan de voet van de latere feministische stroming. Liefdadigheidswerk; gestart uit christelijk naastenliefde, uitgegroeid tot rasecht feminisme.

Women's rights convention

Aankondiging van de vrouwenrechten conventie in Seneca Falls in 1848

Sneltreinvaart

Eind 1800 besloten vrouwen zich hard te maken om de opleidingsmogelijkheden voor meisjes te verbeteren. Meisjes kwamen vaak niet verder dan de basisschool, omdat er gewoonweg geen vervolgopleidingen beschikbaar waren. En waren ze er al wel, dan werden ze niet aangenomen op die opleiding. Want: meisje. Opleidingen konden ervoor zorgen dat vrouwen een zelfstandig beroep uit konden oefenen. Voor zichzelf konden zorgen.

Opleiding en betaalde arbeid

Vanaf de jaren 70 in de negentiende eeuw nam het feminisme een echte sprong. Opleidingsmogelijkheden werden gecreëerd en betaalde arbeid werd gestimuleerd door de verenigingen Arbeid Adelt (1871) en Tesselschade (1872). Het beeld dat betaalde arbeid niet voor vrouwen was, werd langzaam maar zeker in een hoek gedrukt. Het hoogtepunt van de verruiming van de arbeidsmarkt was de tentoonstelling ‘Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid’. Georganiseerd in 1898 door verschillende vrouwenorganisaties. Deze tentoonstelling telde 90.000 bezoekers.

Dubbele moraal

Fatsoenlijke vrouwen mochten wel gratis werk verrichten: liefdadigheidswerk. Veel vrouwen deden dat dan ook. Hierdoor kwamen we in aanraking met de scheve verhoudingen in seksualiteit. De man is een seksbelust monster en heeft altijd zijn, maar vrouwen wilden daar helemaal niets van weten. Seks? Vrouwen? Nee. Wij waren baarmonsters voor kinderen waar we zelf niet eens gezag over hadden. What’s the fun? Bah, seks.

Toch was er soms eens een vrouw, of twee, die buiten de pot pieste. Deze vrouw was niet fatsoenlijk. Niet zedelijk. Die kon mooi in het rijtje van hoeren en ongehuwde moeders. Zie hier de geboorte van ‘de man is stoer, de vrouw is een hoer’. Gelukkig werden er al ‘gauw’ organisaties opgericht om te strijden tegen deze dubbele moraal. Echter zo’n 136 jaar later is het nog steeds niet helemaal gelukt. Seksuele vrijheid blijft een discussiepuntje.

De mannen verlangen niet alleen de gehoorzaamheid der vrouwen, maar ook hare genegenheid. Alle mannen, hehalve de meest dierlijke, begeeren in de vrouw, die het nauwste aan hen verbonden is, niet eene gedwongene maar eene gewillige slavin te hebben, niet enkel eene slavin, maar eene favoriete. Aanhalingen uit John Stuart Mill's 'Slavernij der Vrouw' (1878)

Kinderen waren van moeders, vaders hoefde deze niet te erkennen. Echter werd er in 1909 besloten dat vaders onderhoudsplicht hadden. Gekker nog: vaders werden veroordeeld tot onderhoudsplicht van hun minderjarige kind. Hier ziet u de geboorte waarom vaders altijd ‘oppassen op hun kinderen’, in plaats van gewoon vader te zijn. Zij zijn rond 1900 hiertoe veroordeeld.

Seksuele vrijheid

Feministen streden tegen de dubbele moraal in seksualiteit. Alleen niet voor gelijkwaardige seksuele vrijheid. Nee, niemand mocht meer van seks houden. Seks mocht niet, kuisheid was the way to go! Alles wat losbandigheid bevorderde en/of stimuleerde was een no go op de agenda van de eerste-golf-feministen. Van pornografie tot voorbehoedsmiddelen, alles wat te maken had met seks moest weg. Er was één kleine groep van feministen die streden voor seksuele vrijheid en geboorteregeling, zij waren een bijzondere uitzondering.

Pamflet Vrije Vrouwen VereenigingKiesrecht

Onderwijs, arbeid, zedelijkheid en de positie in het huwelijk was waar de vrouwen voor streden. Het feministische bewustzijn groeide hierdoor. De ondergeschikte positie van de vrouw werd in Nederland voor het eerst uitgelicht door de Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV) in 1889. Wilhelmina Drucker was een eerste-golf-feminist en werd als radicaal gezien. De VVV hield zich bezig met schrijven van brieven aan de Tweede Kamer, schrijven van brochures en voorlichtingen geven. Al gauw kwam de tweede organisatie: de Vereen/ging tot Verbetering van den Maatschappelijken en den Rechtstoestand der Vrouw. Deze vereniging liet mannen toe, in tegenstelling tot de VVV.

Gericht op juridisch-, maatschappelijk- en arbeidsgebied, kwamen de feministen erachter dat zij bij het kiesrecht moesten zijn. Vrouwen zouden de kans moeten krijgen om te kunnen stemmen. De positie van de vrouw kon pas echt veranderd worden als zij het kiesrecht wonnen. In 1894 richtte Wilhelmina Drucker dan ook de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VvVK) op. Tot de mede-oprichtsters hoorde Aletta Jacobs. Zij is van 1904 tot 1920 voorzitter van deze vereniging geweest. Vanaf de eeuwwisseling lag internationaal en nationaal de focus van het feminisme geheel op de kiesrechtstrijd.

Sommige vrouwen vonden VvVk te radicaal en besloten hun eigen bond op te richten; De Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht. Zij wilden zich niet alleen concentreren op het kiesrecht, maar ze wilden ook vrouwen voorbereiden op het kiesrecht. Daarnaast had deze bond mannen als bestuurders, terwijl bij de VvVk mannen geen bestuursfuncties mochten vervullen.

Er gebeurde veel. Men was bang voor revoluties en vond dat het vrouwenkiesrecht niet strookte met de vrouwelijke natuur. Het mocht even duren, zo’n 25 jaar ongeveer, maar in 1919 kregen vrouwen algemeen kiesrecht.

Eerste feministische golf voorbij

Dit was ook het moment dat de eerste-feministische-golf inzakte. De strijd voor het kiesrecht duurde lang en kostte veel energie, maar de verenigingen waren uitgegroeid tot een massabeweging. De VVV had bij het invoeren van het vrouwenkiesrecht 21.000 leden en de Bond 7.000 leden.

Program der Feministische partij

Een gedeelte van het programma van de Feministische Partij die in 1922 meedeed aan de verkiezingen. Bron: Feminisme door Drs. Anna Ribberink

De vrouwenstrijders zakten ook in, omdat ze hoop hadden dat er geen aparte acties voor vrouwen meer gedaan hoefde te worden bij het verwerven van vrouwenkiesrecht. Het zou dan allemaal via het parlement kunnen en vrouwen zouden daar rondlopen en de dienst uitmaken. Dat viel allemaal vies tegen. Vrouwen waren niet oververtegenwoordigd in het parlement en het nam ook niet echt toe. In de jaren twintig waren er maximaal 7 vrouwelijke leden in de Tweede Kamer en in de jaren dertig waren het er niet meer dan 4.

Belangrijke eisen van feministen waren ingewilligd. We hadden recht op onderwijs verkregen en betaald werk, er was een verbetering van de juridische positie van de vrouw en gereglementeerde prostitutie was afgeschaft (prostituees werden niet meer ingeschreven in politieregisters en onderzocht op geslachtsziekten op een zeer vernederende wijze) en het ultieme doel was bereikt: vrouwenkiesrecht.

De crisis in de jaren 20 brak uit en men vond de vrouwenpunten niet meer noodzakelijk. Ze hadden wel wat anders aan hun hoofd. De eerste feministische golf was voorbij.

Vertel ons wat jij er van vindt